Zakończenie kontroli WIOŚ – co warto wiedzieć?
Kontrola WIOŚ to jeden z kluczowych mechanizmów nadzoru nad przestrzeganiem przepisów w zakresie ochrony środowiska. W jej trakcie inspektorzy zebrali szereg informacji, przejrzeli liczne dokumenty, dokonali oględzin zakładu. Dla części przedsiębiorców jej zakończenie oznacza odetchnienie z ulgą, dla innych – obawy związane z ewentualnymi konsekwencjami wykrytych uchybień.
Dowiedz się, w jakie sposób może zakończyć się kontrola Inspekcji Ochrony Środowiska, co może nastąpić po jej zakończeniu, a także jakiego rodzaju sankcje może nałożyć WIOŚ po stwierdzeniu naruszeń.
Spis treści
Etapy kontroli WIOŚ
Typowa kontrola składa się z 5 etapów:
1. Zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli
2. Formalne wszczęcie kontroli (przyjazd inspektorów do zakładu
3. Przeprowadzenie oględzin zakładu oraz weryfikacja dokumentacji
4. Formalne zakończenie kontroli (przekazanie protokołu kontroli)
5. Działania pokontrolne
Przeczytaj również: Jak przebiega kontrola WIOŚ?
Jakie obowiązki spoczywają na przedsiębiorcy w trakcie kontroli?
Podczas kontroli przedsiębiorca ma obowiązek umożliwić inspektorowi dostęp na teren, na którym prowadzona jest działalność (lub inny, jeżeli zachodzi taka konieczność), przedłożyć wszelkie wymagane dokumenty oraz udzielić odpowiedzi na zadawane przez inspektora pytania. Przedsiębiorca jest również obowiązany posiadać w siedzibie firmy książkę kontroli przedsiębiorcy, która zawiera informacje o przeprowadzonych w przeszłości oraz prowadzonych obecnie kontrolach różnych instytucji.
Przeczytaj również: Kontrola WIOŚ – obowiązki kontrolowanego oraz uprawnienia inspektorów WIOŚ
Co zrobić, gdy inspektor WIOŚ stwierdził w takie jakieś nieprawidłowości?
Jeśli w trakcie kontroli inspektor wychwycił jakieś uchybienie nie należy czekać na jej zakończenie.
Najważniejsze jest szybkie podjęcie działań naprawczych jeszcze w trakcie kontroli. Wiele uchybień można wyeliminować natychmiast, a podjęte działania naprawcze lub wyeliminowanie nieprawidłowości będą miały wpływ na dalsze czynności podejmowane przez WIOŚ np. wydanie zarządzenia pokontrolnego lub wysokość ewentualnych sankcji.
Warto również wyjaśnić okoliczności powstania nieprawidłowości oraz przedstawić dowody na podjęte działania korygujące. Takie podejście może ograniczyć zakres planowanych działań pokontrolnych, a w wielu przypadkach złagodzić lub nawet wykluczyć pewne sankcje.
Co grozi za uniemożliwienie lub utrudnianie kontroli WIOŚ?
Zgodnie z art. 31c ustawy z dnia 20 lipca 2991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska za uniemożliwienie albo utrudnienie przeprowadzania kontroli WIOŚ może nałożyć na przedsiębiorcę administracyjną karę pieniężną w wysokości od 10 000 zł do 100 000 zł.
W skrajnych przypadkach, gdy WIOŚ uzna, że postępowanie przedsiębiorcy nosi znamiona przestępstwa, może zawiadomić prokuraturę o możliwości popełnienia przestępstwa. Warto mieć świadomość, że zgodnie z art. 225 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny czyn polegający na udaremnianiu lub utrudnianiu przeprowadzenia kontroli w zakresie ochrony środowiska stanowi przestępstwo, za które grozi kara pozbawienia wolności do lat trzech.
W jaki sposób może zakończyć się kontrola WIOŚ?
Każda kontrola kończy się sporządzeniem protokołu kontroli. To oficjalny dokument, w którym inspektorzy opisują:
– prowadzoną przez podmiot działalność gospodarczą
– przebieg działań,
– stan faktyczny zastany podczas kontroli,
– stwierdzone naruszenia,
– stwierdzone nieprawidłowości wraz z informacją o nałożonych sankcjach,
– załączniki do protokołu.
Protokół kontroli inspektor WIOŚ sporządza w dwóch egzemplarzach, z czego jeden egzemplarz doręcza kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowanej osobie fizycznej.
Zasadniczo do wyboru są trzy okoliczności, w jakich kontrola WIOŚ może się zakończyć.
Po zapoznaniu się z treścią protokołu, kontrolowany podmiot ma trzy możliwości:
– może podpisać protokół kontroli bez wnoszenia żadnych uwag,
– może wnieść uwagi i jednocześnie podpisać protokół kontroli,
– ma prawo odmówić podpisania protokołu kontroli.
Podpisując protokół kontroli, w uwagach można odnieść się do przebiegu kontroli, poszczególnych nieprawidłowości stwierdzonych podczas czynności kontrolnych oraz sposobu pobierania prób. Uwagi do protokołu mogą dotyczyć również działań naprawczych podjętych przez przedsiębiorcę w trakcie kontroli lub wyeliminowania nieprawidłowości wskazanych przez inspektora.
W sytuacji, gdy kontrolowany podmiot nie zgadza się z ustaleniami kontroli, ma prawo odmówić podpisania protokołu. W takim przypadku powinien wnieść – w terminie 7 dni od dnia zakończenia kontroli – umotywowane uwagi i zastrzeżenia. Muszą one dotyczyć kwestii merytorycznych, a nie np. błędów interpunkcyjnych, rodzaju papieru, na którym wydrukowano protokół, czy przymiotów osoby kontrolującej.
Jeżeli występują kwestie sporne z WIOŚ, odmowa podpisania protokołu daje kontrolowanemu dodatkowy czas na dokładne przeanalizowanie opisanych w nim okoliczności oraz dowodów potwierdzających stwierdzone nieprawidłowości, aby móc rzetelnie odnieść się do ich treści.
W przypadku odmowy podpisania dokumentu inspektor WIOŚ zamieszcza w protokole stosowną adnotację. Kontrolowany ma obowiązek potwierdzić odbiór dokumentu.
Odmowa podpisania protokołu nie oznacza konieczności wniesienia uwag. Może się bowiem okazać, że po analizie dokumentu przedsiębiorca uzna, iż ustalenia WIOŚ są zasadne, a konsekwencje uchybień – niewielkie. W takiej sytuacji może poinformować inspektorat o odstąpieniu od składania zastrzeżeń. Niewniesienie uwag nie wiąże się z żadną karą.
Po otrzymaniu umotywowanych zastrzeżeń WIOŚ ma obowiązek odnieść się do nich. Organ może uznać uwagi za bezzasadne lub – jeśli przedsiębiorca przedstawi nowe argumenty i wiarygodną dokumentację dowodzącą braku naruszeń – zmienić swoje stanowisko i odstąpić od pierwotnych ustaleń.
Kwestia odmowy podpisania protokołu jest istotna, ponieważ może działać na korzyść kontrolowanego podmiotu w przypadku późniejszych działań pokontrolnych, takich jak wydanie zarządzenia pokontrolnego czy wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej.
Gdy przedsiębiorca odmawia podpisania protokołu, sygnalizuje jednocześnie, że nie zgadza się z opisanym w nim stanem faktycznym. Natomiast podpisując protokół i dopiero na późniejszym etapie próbując podważyć ustalenia kontroli – np. po wymierzeniu kary pieniężnej – może działać ze znacznym opóźnieniem, co osłabia skuteczność argumentacji.
W orzecznictwie utrwalono pogląd, że ustalenia wynikające z protokołu kontroli korzystają ze wzmocnionej mocy dowodowej, zgodnie z art. 76 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Dokumenty urzędowe sporządzone przez właściwe organy państwowe stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Protokół kontroli odzwierciedla stan faktyczny, który później może być trudny do odtworzenia. Podpisując go, przedsiębiorca akceptuje opisane w nim ustalenia, w tym wskazane naruszenia.
Czym są działania pokontrolne?
Jeżeli w trakcie kontroli stwierdzono naruszenia, wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wydać zarządzenie pokontrolne.
Celem zarządzenia pokontrolnego jest zobowiązanie podmiotu do podjęcia działań mających na celu usunięcie nieprawidłowości stwierdzonych podczas kontroli.
W zarządzeniu wojewódzki inspektor ochrony środowiska wskazuje naruszone obowiązku z zakresu ochrony środowiska, stwierdzone podczas kontroli, zarządzając podjęcie działań zmierzających do usunięcia nieprawidłowości w określonym terminie, a także wyznacza przedsiębiorcy termin, w jakim ma obowiązek poinformować organ o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń.
Zarządzenie ma charakter zobowiązujący i powinno zostać wykonane w określonym czasie. W przeciwnym razie przedsiębiorca może ponieść dodatkowe konsekwencje administracyjne i finansowe.
Jakie sankcje może wymierzyć WIOŚ?
W przypadku stwierdzenia uchybień inspektorzy WIOŚ dysponują szerokim katalogiem środków prawnych:
1. Mandat karny
Inspektorzy WIOŚ są uprawnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego. Wśród wykroczeń, za które może zostać nałożony mandat należy wymienić m.in.:
– naruszenie warunków określonych w pozwoleniu,
– nieterminowe złożenie sprawozdania o produktach, opakowaniach i gospodarowaniu odpadami,
– nieprzekazanie w wyznaczonym terminie informacji o zakresie wykonania zarządzenia pokontrolnego.
2. Pouczenie
Inspektor może odstąpić od wymierzenia grzywny w drodze mandatu karnego i zamiast tego poprzestać na pouczeniu. Taka sytuacja może mieć miejsce, gdy podczas kontroli zostanie stwierdzone niewielkie uchybienie lub działania naprawcze zostaną podjęte przed zakończeniem kontroli.
3. Wniosek do sądu o ukaranie
Inspektor może skierować wniosek do sądu o ukaranie, jeśli uzna, że za stwierdzone w trakcie kontroli uchybienie sankcja w postaci mandatu karnego jest niewystarczająca.
Wniosek do sądu o ukaranie jest kierowany również wówczas, gdy osoba nie przyjmie mandatu karnego.
4. Kara pieniężna
Administracyjna kara pieniężna jest dotkliwszą sankcją o charakterze pieniężnym, która może zostać wymierzona m.in. za:
– zbieranie lub przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia,
– brak wymaganego wpisu do BDO,
– przekroczenie dopuszczalnych ilości substancji w ściekach.
Wysokość kar pieniężnej może wynieść od 1000 zł do 1000000 zł, a w pewnych sytuacjach nawet więcej.
5. Decyzje o charakterze niepieniężnym
Są to decyzje nakładające na podmiot określony obowiązek, inny niż uiszczenie należności. Są to w szczególności decyzje wstrzymujące działalność prowadzoną bez wymaganego prawem zezwolenia oraz decyzje ustalające termin usunięcia naruszenia.
6. Zawiadomienie do prokuratury
WIOŚ może także złożyć zawiadomienie do prokuratury, gdy w trakcie prowadzonych czynności inspekcyjnych ujawni np.:
– nieodpowiednie postępowanie z odpadami (art. 183 §1 ustawy Kodeks karny),
– przywóz odpadów z zagranicy lub wywóz odpadów za granicę wbrew przepisom (art. 183 §4 i §5 ustawy Kodeks karny).
Zakończenie kontroli WIOŚ – podsumowanie
Kontrola WIOŚ to proces, który wymaga od przedsiębiorcy pełnej świadomości swoich praw i obowiązków. Kluczowe jest nie tylko właściwe przygotowanie się do kontroli, lecz także umiejętne reagowanie na ustalenia inspektorów.
Protokół kontroli ma istotne znaczenie dowodowe, dlatego każdy krok podjęty na etapie zakończenia kontroli może przełożyć się na późniejsze konsekwencje administracyjne. Świadome i przemyślane działanie to najlepszy sposób, aby chronić interesy swojej firmy i minimalizować ryzyko sankcji.