Kontrola WIOŚ – rodzaje kontroli i zadania Inspekcji Ochrony Środowiska
Kontrola WIOŚ może pojawić się w Twojej firmie w każdej chwili – nawet bez wcześniejszego zawiadomienia. To nie tylko obowiązek spełnienia wymogów środowiskowych, ale także realne ryzyko kar finansowych, decyzji administracyjnych czy nawet wstrzymania działalności.
Sprawdź, jakie zadania realizuje Inspekcja Ochrony Środowiska oraz poznaj rodzaje kontroli, aby odpowiednio przygotować się na wizytę inspektorów i uniknąć niepotrzebnych sankcji.
Spis treści
Czym jest Inspekcja Ochrony Środowiska?
Inspekcja Ochrony Środowiska (IOŚ) została powołana do kontroli przestrzegania przepisów dotyczących ochrony środowiska oraz do prowadzenia badań i oceny jego stanu. W jej strukturze znajdują się: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) oraz 16 wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska (WIOŚ). Działalnością Inspekcji kieruje Główny Inspektor Ochrony Środowiska.
Podstawa prawna kontroli WIOŚ
Przepisy prawa dotyczące kontroli przedsiębiorców w zakresie ochrony środowiska zostały określone w dwóch kluczowych aktach prawnych:
Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska
Ustawa z dnia z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska jest aktem prawnym, który stanowi podstawowe źródło informacji na temat kontroli w ochronie środowiska. Ustawa określa m.in. zadania i kompetencje Inspekcji Ochrony Środowiska sposób wykonywania kontroli a także uprawnienia inspektorów.
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców
W ustawie z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców znajdziemy szereg informacji na temat przebiegu kontroli przedsiębiorców, nie tylko z zakresu ochrony środowiska. W rozdziale 5 ww. ustawy znajdują się zapisy określające m.in. procedurę prowadzania kontroli, czas jej trwania, obowiązki kontrolowanego podmiotu, a także regulacje mające na celu ochronę przedsiębiorcy przed uciążliwością prowadzonych kontroli.
Zadania Inspekcji Ochrony Środowiska
Do najważniejszych zadań Inspekcji Ochrony Środowiska należą w szczególności:
1. Kontrola podmiotów korzystających ze środowiska – sprawdzanie, czy przedsiębiorcy, rolnicy i jednostki administracji publicznej przestrzegają przepisów prawa oraz obowiązków wynikających z decyzji administracyjnych określających warunki korzystania ze środowiska.
2. Przeciwdziałanie poważnym awariom – nadzór nad usuwaniem skutków zdarzeń, które mogą stanowić zagrożenie dla ludzi i środowiska.
3. Prowadzenie państwowego monitoringu środowiska – przygotowywanie i realizacja strategicznych oraz wykonawczych programów monitoringu, a także opracowywanie raportów o stanie środowiska.
4. Ściganie przestępstw i wykroczeń przeciwko środowisku – podejmowanie działań na podstawie Kodeksu karnego i ustaw szczegółowych, w tym wnoszenie i popieranie aktów oskarżenia przed sądem.
Zakres zadań określa art. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska. Z każdym rokiem, wraz z pojawianiem się nowych regulacji, zakres obowiązków i kontroli prowadzonych przez IOŚ ulega poszerzeniu.
Rodzaje kontroli WIOŚ
Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska przewiduje kilka rodzajów kontroli WIOŚ:
Kontrole planowe
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska prowadzi kilka rodzajów kontroli, dostosowanych do charakteru działalności i skali potencjalnych zagrożeń.
Każdego roku WIOŚ opracowuje plan kontroli obejmujący podmioty wytypowane na podstawie:
– kategoryzacji zakładów, uwzględniającą stopień oddziaływania (ryzyko) działalności prowadzonej przez dany podmiot na środowisko,
– wytycznych Głównego Inspektora Ochrony Środowiska,
– analizy dotychczasowych kontroli i stwierdzonych nieprawidłowości,
– sugestii organów samorządowych.
Kontrolami planowymi objęte są w szczególności instalacje wymagające pozwolenia zintegrowanego, zakłady o dużym ryzyku wystąpienia awarii przemysłowej (ZDR) oraz zakłady o zwiększonym ryzyku wystąpienia awarii (ZZR).
Kontrole pozaplanowe na wniosek innego organu
Ten rodzaj kontroli przeprowadzany jest na wniosek innych organów administracji publicznej, takich jak urzędy gminy, starostwa powiatowe, policja czy inspektoraty nadzoru budowlanego.
W praktyce kontrole na wniosek innego organu często mają miejsce jako element procedury administracyjnej przed wydaniem decyzji administracyjnych, np. dotyczących zbierania lub przetwarzania odpadów albo uznania substancji lub przedmiotu za produkt uboczny.
Kontrole pozaplanowe interwencyjne
Kontrole interwencyjne wynikają ze zgłoszeń obywateli lub organizacji społecznych dotyczących naruszeń prawa ochrony środowiska, a także ze zdarzeń awaryjnych. Celem tych kontroli jest szybkie sprawdzenie zgłoszonych naruszeń i podjęcie odpowiednich działań.
Czynności pozakontrolne
Czynności pozakontrolne to szczególny tryb czynności inspekcyjnych różniący się od klasycznych kontroli, mogący zostać zastosowany w określonych sytuacjach, o których mowa w art. 10b ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska.
Zgodnie z przywołanym przepisem prawa czynności pozakontrolne mogą zostać podjęte przez inspektorów WIOŚ w przypadku podejrzenia przestępstwa lub wykroczenia przeciwko środowisku, takich jak zanieczyszczenie środowiska (art. 182 k.k.), niewłaściwe gospodarowanie odpadami (art. 183 k.k.) czy niedopełnienie obowiązków w zakresie zabezpieczenia instalacji (art. 186 k.k.).
W ramach czynności pozakontrolnych inspektorzy mogą m.in.:
– prowadzić obserwację i rejestrację zdarzeń (także przy użyciu dronów i technik satelitarnych),
– gromadzić i zabezpieczać dowody popełnienia przestępstwa lub wykroczenia,
– przesłuchiwać osoby, żądać wyjaśnień i dokumentów,
– przeprowadzać oględziny miejsc i pojazdów,
– nakładać mandaty karne.
Co istotne, dokumentowanie naruszeń np. przy użyciu kamer lub dronów – może być prowadzone bez wiedzy przedsiębiorcy.
Etapy kontroli WIOŚ
Typowa kontrola składa się z 5 etapów:
1. Zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli
2. Formalne wszczęcie kontroli (przyjazd inspektorów do zakładu
3. Przeprowadzenie oględzin zakładu oraz weryfikacja dokumentacji
4. Formalne zakończenie kontroli (przekazanie protokołu kontroli)
5. Działania pokontrolne
Przeczytaj również: Jak przebiega kontrola WIOŚ?
Kontrola WIOŚ – podsumowanie
Kontrola WIOŚ to proces, którego celem jest sprawdzenie, czy przedsiębiorstwo działa zgodnie z przepisami ochrony środowiska. Znajomość etapów kontroli oraz odpowiednie przygotowanie dokumentacji znacząco ułatwiają przebieg całego postępowania. Warto pamiętać, że inspekcja nie musi oznaczać problemów – dobrze przygotowana firma traktuje ją jako potwierdzenie prawidłowości swoich działań.