Audyt środowiskowy w firmie – jak przygotować się do kontroli WIOŚ
Audyt środowiskowy to jedno z kluczowych narzędzi zarządzania w każdej firmie, która prowadzi działalność mogącą oddziaływać na środowisko.
Dobrze przeprowadzony audyt środowiskowy w firmie pozwala nie tylko przygotować się do kontroli prowadzonej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska (WIOŚ), ale także zminimalizować ryzyko naruszeń prawa i uniknąć poważnych konsekwencji finansowych.
Dzięki temu możliwe jest szybkie wykrycie i naprawienie nieprawidłowości, zanim staną się one problemem podczas kontroli.
Dowiedz się, na czym polega audyt środowiskowy oraz jak przygotować się do kontroli WIOŚ.
Spis treści
Czym jest audyt środowiskowy w firmie?
Audyt środowiskowy to kompleksowy proces oceny, w jakim stopniu przedsiębiorstwo spełnia wymagania wynikające z przepisów prawa ochrony środowiska. Obejmuje analizę procesów, dokumentacji i praktyk stosowanych w organizacji oraz ocenę potencjalnych zagrożeń środowiskowych.
Najważniejsze obszary, które należy sprawdzić podczas audytu środowiskowego w firmie, to:
– ochrona powietrza, regulowana ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska,
– gospodarka odpadami, regulowana ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach,
– gospodarka wodno-ściekowa, regulowana ustawą z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne,
– gospodarka opakowaniowa, regulowana przez ustawę z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.
Z czego wynikają obowiązki środowiskowe firm?
Wymagania środowiskowe, którym powinny realizować podmioty korzystające ze środowiska wynikają z dwóch głównych źródeł:
– bezpośrednio z przepisów prawa (ustawy, rozporządzeń wykonawczych),
– z wydanych podmiotowi decyzji administracyjnych określających zakres korzystania ze środowiska (np. pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, pozwolenia na wytwarzanie odpadów).
Obowiązki środowiskowe wynikające z przepisów prawa
Najważniejszymi obowiązkami, które wynikają z przepisów prawa, są:
– obowiązek uzyskania odpowiednich decyzji administracyjnych określających zakres korzystania ze środowiska,
– obowiązek posiadania wpisu w rejestrach i bazach dotyczących ochrony środowiska,
– ograniczenie emisji substancji i energii do środowiska,
– obowiązek ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska,
– obowiązek prowadzenia ewidencji odpadów,
– obowiązek raportowania emisji gazów lub pyłów do powietrza,
– obowiązek zapewnienia wymaganego poziomu recyklingu odpadów opakowaniowych oraz poziomów zbierania, odzysku odpadów powstałych z niektórych produktów, a także wnoszenie opłaty produktowej za niezrealizowanie tego obowiązku.
Przeczytaj również:
Rodzaje kontroli i zadania Inspekcji Ochrony Środowiska
Obowiązki środowiskowe wynikające z wydanych decyzji administracyjnych
Najważniejszymi obowiązkami, które wynikają bezpośrednio z przepisów prawa, są:
– obowiązek uzyskania odpowiednich decyzji administracyjnych określających zakres korzystania ze środowiska,
– obowiązek posiadania wpisu w rejestrach i bazach dotyczących ochrony środowiska,
– ograniczenie emisji substancji i energii do środowiska,
– obowiązek ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska,
– obowiązek prowadzenia ewidencji odpadów,
– obowiązek raportowania emisji gazów lub pyłów do powietrza,
– obowiązek zapewnienia wymaganego poziomu recyklingu odpadów opakowaniowych oraz poziomów zbierania, odzysku odpadów powstałych z niektórych produktów, a także wnoszenie opłaty produktowej za niezrealizowanie tego obowiązku.
Jaki jest cel audytu środowiskowego?
Celem audytu środowiskowego jest:
– identyfikacja niezgodności i ryzyk prawnych,
– wskazanie działań naprawczych,
– uporządkowanie dokumentacji środowiskowej,
– zapewnienie zgodności działalności z aktualnymi przepisami,
– przygotowanie firmy do kontroli WIOŚ oraz innych organów.
Audyt środowiskowy to narzędzie prewencyjne – pomaga zapobiegać karom i sankcjom, zanim dojdzie do ich nałożenia przez WIOŚ.
Zakres audytu środowiskowego w firmie?
Zakres audytu środowiskowego warto dostosować do specyfiki prowadzonej działalności – uwzględniając branżę, skalę operacji oraz aktualne potrzeby i obowiązki prawne.
Jak przygotować się do kontroli WIOŚ?
Aby samodzielnie przeprowadzić audyt środowiskowy, należy przejść przez cztery główne etapy:
1. Planowanie i przygotowanie:
Określ zakres audytu – zdefiniuj, jakie obszary działalności firmy chcesz poddać ocenie, biorąc pod uwagę specyfikę branży i jej potencjalny wpływ na środowisko
Zidentyfikuj wymagania prawne – zapoznaj się z obowiązującymi przepisami ochrony środowiska, które dotyczą Twojej działalności.
Przygotuj listę dokumentów – zgromadź dokumenty związane z ochroną środowiska, takie jak pozwolenia, umowy, ewidencje odpadów, a także wewnętrzne procedury.
2. Przeprowadzenie audytu – oględziny zakładu i weryfikacja dokumentacji:
Oględziny zakładu – przeprowadź wizję lokalną na terenie prowadzonej działalności, aby ustalić, czy w praktyce działalność jest prowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz warunkami wskazanymi w posiadanych przez zakład decyzjach administracyjnych. Sprawdź miejsca i sposób magazynowania odpadów, sposób przechowywania substancji niebezpiecznych, rowy, cieki wodne, zbiorniki wodne, do których odprowadzane są ścieki lub wody opadowe.
Analiza procesów – oceń procesy prowadzone w zakładzie pod kątem ich wpływu na środowisko i identyfikuj obszary wymagające poprawy.
Weryfikacja dokumentacji – sprawdź zgodność posiadanej dokumentacji z wymogami prawnymi oraz ustal obowiązki, które wynikają z posiadanych dokumentów.
3. Raportowanie wyników:
Sporządź raport z audytu: Na podstawie obserwacji i weryfikacji dokumentów, przygotuj szczegółowy raport, który będzie zawierał inwentaryzację obowiązków środowiskowych oraz wykaz stwierdzonych niezgodności. Na podstawie przepisów prawa spróbuj określić również możliwe skutki finansowe oraz ryzyka związane z dalszym ich utrzymywaniem.
Określ zalecenia – wskaż działania, które należy podjąć, aby poprawić stan formalno-prawny w zakresie ochrony środowiskowy, zoptymalizować procesy.
4. Monitorowanie i wdrażanie zmian:
Wdróż zalecenia – Rozpocznij wdrażanie zaproponowanych działań naprawczych i optymalizacyjnych.
Monitoruj efekty – Regularnie sprawdzaj, czy wprowadzone zmiany przynoszą oczekiwane efekty i czy stan formalno-prawny w zakresie ochrony środowiska w firmie uległ poprawie.
Checklista do samodzielnego audytu środowiskowego w firmie
Poniżej przedstawiono najważniejsze obszary, które warto przeanalizować podczas samodzielnego audytu:
1. Ochrona powietrza
– zinwentaryzuj wszystkie źródeł emisji zanieczyszczeń do powietrza (kotły, wentylatory, urządzenia) oraz sprawdź, czy eksploatacja tych instalacji wymaga dokonania zgłoszenia lub uzyskania pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza,
– upewnij się, że podmiot realizuje wszystkie obowiązki określone w posiadanych pozwoleniach na emisję,
– sprawdź, czy w zakładzie prowadzone są procesy, w których wykorzystywane są substancje zawierające lotne związki organiczne (LZO) oraz czy w związku z tym podmiot jest zobowiązany do sporządzania bilansu LZO w terminie dwóch miesięcy od zakończenia roku objętego bilansem,
– ustal, czy eksploatacja instalacji wymaga prowadzenia ciągłych lub okresowych pomiarów jakości powietrza,
– upewnij się, czy zakład jest zobowiązany do rejestracji w Krajowym Ośrodku Bilansowania i Zarządzania Emisjami oraz składania raportów KOBiZE w terminie do końca lutego każdego roku za rok poprzedni,
– sprawdź, czy podmiot sporządza i składa wykaz zawierający zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat,
-zinwentaryzuj wszystkie urządzenia zawierające substancje kontrolowane oraz fluorowane gazy cieplarniane (F-gazy i SZWO) oraz ustal, czy ich eksploatacja nie wymaga wykonywania kontroli szczelności oraz rejestracji w Centralnym Rejestrze Operatorów,
– oceń rzetelność i terminowość sporządzanych sprawozdań i raportów,
– sprawdź, czy instalacje i urządzenia służące ochronie powietrza poddawane są okresowej kontroli stanu technicznego.
2. Gospodarka odpadami
– sprawdź, czy w zakładzie istnieje obowiązek posiadania decyzji administracyjnych w zakresie gospodarowania odpadami (pozwolenia na wytwarzanie odpadów, zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów),
– upewnij się, że podmiot realizuje wszystkie obowiązki określone w posiadanych pozwoleniach na wytwarzanie odpadów,
– ustal, czy podmiot posiada obowiązek rejestracji w Bazie danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO) oraz czy wszystkie dane widniejące w rejestrze BDO są aktualne,
– ustal, czy podmiot nie jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji odpadów w systemie BDO oraz czy prowadzi ewidencję odpadów dla wszystkich rodzajów odpadów,
– dokonaj oceny poprawności sporządzanych kart przekazania odpadów (KPO) i wpisów na kartach ewidencji odpadów (KEO) w systemie BDO,
– zweryfikuj poprawność klasyfikacji odpadów, zgodnie z katalogiem odpadów,
– sprawdź, czy podmiot jest zobowiązany do sporządzania i składania rocznego sprawozdania o wytwarzanych odpadach i o gospodarowaniu odpadami w systemie BDO
– oceń rzetelność i terminowości sporządzanych sprawozdań rocznych w systemie BDO,
– sprawdź uprawnienia podmiotów odbierających odpady,
– dokonaj oceny realizacji wymagań dla miejsc magazynowania odpadów w zakładzie (miejsce i sposób magazynowania odpadów, oznakowanie miejsc magazynowania odpadów).
3. Gospodarka wodno-ściekowa
– zinwentaryzuj procesy prowadzone w zakładzie, na potrzeby których pobierana jest woda oraz w trakcie których generowane są ścieki przemysłowe oraz sprawdź, istnieje obowiązek posiadania decyzji administracyjnych w zakresie gospodarki wodno-ściekowej (pozwolenia wodnoprawnego na pobór wody, pozwolenia wodnoprawnego na odprowadzanie ścieków przemysłowych),
– upewnij się, że podmiot realizuje wszystkie obowiązki określone w posiadanych pozwoleniach wodnoprawnych,
– ustal, czy w zakładzie pobierana jest woda z własnego ujęcia (podziemnego, powierzchniowego) oraz czy dokonywane są rozliczenia z Wodami Polskimi w zakresie opłat stałych i zmiennych,
– ustal, czy podmiot nie jest zobowiązany do wykonywania badań jakości ścieków lub wód opadowych odprowadzanych do środowiska,
– sprawdź, czy instalacje i urządzenia służące ochronie środowiska poddawane są okresowej kontroli stanu technicznego.
4. Opakowania, produkty, baterie i akumulatory, sprzęt elektryczny i elektroniczny
– ustal, czy podmiot wprowadza do obrotu sprzęt elektryczny lub elektroniczny, baterie lub akumulatory lub inne produkty w opakowaniach (np. poprzez produkcję lub import),
– zweryfikuj, czy podmiot posiada obowiązek rejestracji w Bazie danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO) oraz czy wszystkie dane widniejące w rejestrze BDO są aktualne,
– sprawdź, czy numer BDO jest umieszczany na wszystkich dokumentach związanych z prowadzoną działalnością,
– ustal, czy podmiot prowadzi ewidencję produktów oraz opakowań wprowadzanych do obrotu,
– oceń metodę prowadzonej ewidencji produktów i opakowań,
– zweryfikuj, czy opłata produktowa została poprawnie wyliczona,
– sprawdź, czy podmiot realizuje obowiązek prowadzenia publicznych kampanii edukacyjnych,
– sprawdź, czy podmiot jest zobowiązany do sporządzania i składania rocznego sprawozdania o produktach opakowaniach i o gospodarowaniu odpadami z nich powstającymi w systemie BDO,
– oceń rzetelność i terminowości sporządzanych sprawozdań rocznych w systemie BDO.
Audyt środowiskowy w firmie – podsumowanie
Audyt środowiskowy to skuteczne narzędzie, które pozwala przygotować firmę na kontrolę WIOŚ i uniknąć dotkliwych konsekwencji finansowych. Regularne przeprowadzanie audytów środowiskowych w firmie, aktualizacja dokumentacji oraz dbałość o przestrzeganie procedur to klucz do zgodnego z prawem funkcjonowania przedsiębiorstwa.
Odpowiednie przygotowanie do kontroli WIOŚ nie powinno ograniczać się jedynie do gromadzenia dokumentów – równie istotna jest świadomość pracowników, porządek w zakładzie i właściwe zarządzanie procesami środowiskowymi. Dlatego najlepszą strategią dla każdej organizacji jest traktowanie audytu środowiskowego nie jako formalności, ale jako stałego elementu zarządzania w każdej firmie.